آیا تا به حال با شروع ناگهانی سرگیجه شدید، احساس چرخش محیط، تهوع و عدم تعادل مواجه شدهاید و همزمان متوجه کاهش شنوایی یا وزوز در یک گوش شدهاید؟
ترکیب این علائم میتواند در برخی موارد با لابیرنتیت (Labyrinthitis) مرتبط باشد؛ یک بیماری التهابی که ساختارهای گوش داخلی را درگیر میکند و به دلیل نقش همزمان گوش داخلی در شنوایی و تعادل، میتواند علائم شنوایی و وستیبولار را بهطور همزمان ایجاد کند.
با این حال، هر سرگیجهای لابیرنتیت نیست و هر التهاب یا اختلال گوش داخلی نیز الزاماً منشأ عفونی ندارد. تشخیص دقیق بر اساس شرح حال، معاینه و در صورت نیاز ارزیابی شنوایی و سیستم تعادل انجام میشود.
در این مقاله از نوشنوا، با لابیرنتیت، علائم و علل آن، تفاوت آن با نوریت وستیبولار، روشهای تشخیص و اصول درمان آشنا میشویم.
لابیرنتیت چیست؟
لابیرنتیت به التهاب لابیرنت گوش داخلی گفته میشود.
گوش داخلی ساختارهای تخصصیای دارد که دو وظیفه بسیار مهم را بر عهده دارند:
- حلزون :(Cochlea) در فرآیند شنوایی نقش دارد.
- سیستم وستیبولار : اطلاعات مربوط به حرکت و وضعیت سر را برای حفظ تعادل در اختیار مغز قرار میدهد.
سیستم وستیبولار خود شامل سه مجرای نیمدایرهای و دو ارگان اتولیتی، یعنی اوتریکول و ساکول است.
هنگامی که ساختارهای لابیرنت دچار التهاب میشوند، عملکرد طبیعی سیستم شنوایی یا تعادلی میتواند مختل شود. به همین دلیل، بیمار ممکن است علاوه بر سرگیجه و عدم تعادل، علائمی مانند کاهش شنوایی یا وزوز گوش نیز داشته باشد.
نکته مهم این است که اصطلاح «لابیرنتیت» را نباید صرفاً مترادف «عفونت گوش داخلی» دانست. موارد مختلفی با زمینههای عفونی یا التهابی ممکن است در بروز علائم نقش داشته باشند.
مهمترین علائم لابیرنتیت چیست؟
علائم میتوانند بهصورت نسبتاً ناگهانی شروع شوند و در روزهای ابتدایی شدید باشند.
شایعترین علائم عبارتاند از:
- سرگیجه دورانی یا Vertigo
- احساس چرخش محیط یا بدن
- عدم تعادل و دشواری در راه رفتن
- تهوع و گاهی استفراغ
- کاهش شنوایی
- وزوز گوش
- حرکات غیرارادی چشم یا نیستاگموس
- احساس ناپایداری و عدم اطمینان هنگام حرکت
مطالعات نیز سرگیجه، عدم تعادل، تهوع یا استفراغ، کاهش شنوایی و وزوز گوش را از علائم شایع لابیرنتیت معرفی میکند. علائم ممکن است ناگهانی شروع شوند و سپس طی چند روز کاهش پیدا کنند، هرچند بازگشت کامل تعادل ممکن است چند هفته یا بیشتر طول بکشد.
شدت و ترکیب علائم در همه افراد یکسان نیست.
چرا لابیرنتیت باعث سرگیجه میشود؟
دو گوش داخلی اطلاعات مربوط به حرکت و وضعیت سر را به مغز ارسال میکنند. اگر عملکرد یکی از لابیرنتها بهطور ناگهانی دچار اختلال شود، اطلاعات دریافتی از دو طرف میتواند با یکدیگر نامتقارن شود.
مغز برای حفظ تعادل باید اطلاعات گوشهای داخلی را در کنار اطلاعات بینایی و حس عمقی بدن تفسیر کند. تغییر ناگهانی در سیگنالهای وستیبولار میتواند باعث ایجاد احساس چرخش، ناپایداری و حرکات غیرطبیعی چشم شود.
به همین دلیل، بیمار ممکن است حتی در حالت بیحرکت نیز احساس کند که محیط در حال چرخش است.
تفاوت لابیرنتیت و نوریت وستیبولار چیست؟
این دو بیماری شباهت زیادی دارند، اما یک تفاوت بالینی مهم میان آنها وجود دارد.
لابیرنتیت
در لابیرنتیت، ساختارهای لابیرنت گوش داخلی درگیر میشوند و علاوه بر علائم تعادلی، کاهش شنوایی و/یا وزوز گوش میتواند وجود داشته باشد.
نوریت وستیبولار
در Vestibular Neuritis، التهاب عمدتاً بخش وستیبولار عصب مربوط به انتقال اطلاعات تعادلی را درگیر میکند. بنابراین بیمار معمولاً دچار سرگیجه و عدم تعادل میشود، اما کاهش شنوایی و وزوز گوش از ویژگیهای معمول آن نیستند.
این تفاوت از نظر تشخیصی اهمیت دارد، اما تشخیص نهایی تنها بر اساس وجود یا عدم وجود یک علامت انجام نمیشود و نیازمند ارزیابی بالینی است.
چه عواملی میتوانند باعث لابیرنتیت شوند؟
لابیرنتیت میتواند در زمینههای مختلفی ایجاد شود.
عوامل ویروسی
در بسیاری از موارد، علائم پس از یک بیماری ویروسی مانند سرماخوردگی یا آنفلوانزا ظاهر میشوند و موارد ویروسی شایعتر از انواع باکتریایی هستند.
عفونتهای باکتریایی
لابیرنتیت باکتریایی کمتر شایع است، اما میتواند جدی باشد. در برخی موارد، عفونت گوش میانی یا عفونتهای دیگر میتوانند به گوش داخلی گسترش پیدا کنند.
سایر علل التهابی
همه موارد التهاب گوش داخلی را نمیتوان به یک عفونت مشخص نسبت داد. بنابراین در بیمارانی که علائم غیرمعمول یا مداوم دارند، پزشک باید سایر علل احتمالی اختلالات شنوایی و وستیبولار را نیز در نظر بگیرد.
چگونه لابیرنتیت تشخیص داده میشود؟
تشخیص لابیرنتیت معمولاً بر اساس شرح حال دقیق، معاینه بالینی و ارزیابی شنوایی و وستیبولار انجام میشود.
۱. معاینه گوش
اتوسکوپی به پزشک کمک میکند وضعیت مجرای گوش و پرده گوش را بررسی کند و در صورت وجود عفونت گوش میانی یا سایر مشکلات، سرنخهای تشخیصی به دست آورد.
۲ . ارزیابی شنوایی
در صورت وجود کاهش شنوایی، انجام ادیومتری اهمیت زیادی دارد. این بررسی میتواند نوع و شدت کاهش شنوایی را مشخص کند و در افت شنوایی حسیعصبی نیز اطلاعات مهمی در اختیار پزشک قرار دهد.
۳ . ارزیابی سیستم وستیبولار
بسته به علائم و تشخیصهای افتراقی، ممکن است از آزمونهای مختلف وستیبولار مانند VNG یا سایر تستهای عملکردی استفاده شود.
هدف این آزمایشها بررسی عملکرد سیستم تعادلی و کمک به افتراق اختلالات مختلف است.
۴ . تصویربرداری
MRI یا CT برای همه بیماران مبتلا به لابیرنتیت ضروری نیست.
تصویربرداری بر اساس شرایط بیمار و شک بالینی پزشک درخواست میشود؛ برای مثال در صورت نگرانی درباره درگیری سیستم عصبی مرکزی، عوارض عفونت، ضایعات ساختاری یا برخی تشخیصهای افتراقی ممکن است MRI یا CT مورد استفاده قرار گیرد.
درمان لابیرنتیت چگونه انجام میشود؟
درمان لابیرنتیت به علت بیماری، شدت علائم، وضعیت شنوایی و وجود یا عدم وجود عفونت باکتریایی بستگی دارد.
بنابراین نمیتوان یک نسخه درمانی واحد برای تمام بیماران ارائه کرد.
کنترل علائم در مرحله حاد
در روزهای ابتدایی، اگر سرگیجه و تهوع شدید باشد، پزشک ممکن است برای مدت کوتاهی داروهای ضدسرگیجه، آنتیهیستامینها یا داروهای ضدتهوع تجویز کند.
این داروها میتوانند علائم را کاهش دهند، اما مصرف طولانیمدت داروهای سرکوبکننده وستیبولار ممکن است روند جبران و سازگاری سیستم تعادلی را کند کند. به همین دلیل، مصرف آنها باید طبق دستور پزشک و معمولاً برای دوره کوتاه باشد.
آنتیبیوتیکها
اگر پزشک به عفونت باکتریایی مشکوک باشد، ممکن است آنتیبیوتیک تجویز شود.
اما در موارد ویروسی، آنتیبیوتیک اثری ندارد و نباید صرفاً به دلیل وجود سرگیجه یا التهاب گوش داخلی مصرف شود.
کورتیکواستروئیدها
نقش کورتیکواستروئیدها باید بر اساس شرایط بالینی و تشخیص پزشک تعیین شود.
به همین دلیل، نمیتوان کورتون را بهعنوان درمان استاندارد همه موارد لابیرنتیت یا روشی قطعی برای جلوگیری از افت شنوایی معرفی کرد.
اگر کاهش شنوایی حسیعصبی بهصورت ناگهانی ایجاد شده باشد، موضوع متفاوت است و بیمار باید برای بررسی Sudden Sensorineural Hearing Loss بهصورت فوری ارزیابی پزشکی شود.
نقش توانبخشی دهلیزی چیست؟
پس از مرحله حاد، ممکن است برخی افراد برای مدتی احساس ناپایداری، گیجی یا مشکل در تعادل داشته باشند.
در این شرایط، توانبخشی وستیبولار (Vestibular Rehabilitation Therapy) یا VRT میتواند در برخی بیماران به بازیابی تعادل کمک کند.
تمرینهای توانبخشی دهلیزی بهطور کلی با هدف کمک به مغز برای سازگاری با تغییرات سیگنالهای وستیبولار، بهبود تثبیت نگاه و افزایش تعادل طراحی میشوند.
این تمرینها باید بر اساس وضعیت فرد و زیر نظر متخصص آموزشدیده در حوزه توانبخشی وستیبولار انتخاب شوند.
آیا کاهش شنوایی ناشی از لابیرنتیت دائمی است؟
پاسخ این سؤال به علت و شدت درگیری گوش داخلی بستگی دارد.
در برخی بیماران، شنوایی ممکن است با گذشت زمان بهبود پیدا کند؛ اما در برخی موارد، بهویژه اگر سلولهای حسی گوش داخلی آسیب ببینند، کاهش شنوایی میتواند باقی بماند.
بنابراین نباید به بیمار وعده داد که کاهش شنوایی حتماً بهطور کامل برطرف خواهد شد.
اگر کاهش شنوایی باقی بماند، پس از تکمیل ارزیابی شنوایی، میتوان بر اساس نوع و شدت کمشنوایی درباره گزینههایی مانند سمعک، توانبخشی شنوایی و سایر راهکارهای کمکشنیداری تصمیمگیری کرد.
در صورت وجود وزوز گوش نیز مدیریت باید بر اساس شرایط و نیازهای فرد انجام شود.
چه زمانی لابیرنتیت یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود؟
سرگیجه شدید همیشه به معنی یک بیماری خوشخیم گوش داخلی نیست.
اگر سرگیجه ناگهانی همراه با علائم عصبی مانند موارد زیر باشد، باید احتمال مشکلات مرکزی از جمله سکته مغزی جدی گرفته شود:
- ضعف یا بیحسی یکطرفه بدن
- افتادگی یک سمت صورت
- اختلال یا لکنت گفتار
- دوبینی یا اختلال بینایی
- اختلال شدید در راه رفتن یا هماهنگی حرکات
- کاهش سطح هوشیاری
- سردرد شدید و غیرمعمول
وجود این علائم نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. علائم سکته مغزی میتوانند ناگهانی باشند و حتی اگر برای مدت کوتاهی برطرف شوند، همچنان نیاز به ارزیابی فوری دارند.
کاهش شنوایی ناگهانی را نیز جدی بگیرید
اگر کاهش شنوایی یک گوش بهصورت ناگهانی ایجاد شده است، بهخصوص اگر همراه با وزوز یا سرگیجه باشد، نباید صرفاً آن را به «عفونت گوش داخلی» نسبت داد.
افت شنوایی ناگهانی یک وضعیت نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است و زمان در تصمیمگیری درمانی اهمیت دارد.
آیا لابیرنتیت خودبهخود خوب میشود؟
در بسیاری از موارد غیرپیچیده، علائم حاد طی چند روز شروع به کاهش میکنند و تعادل میتواند طی چند هفته بهتر شود؛ با این حال، سرعت بهبود بین افراد متفاوت است و بعضی بیماران ممکن است برای مدت طولانیتری احساس ناپایداری داشته باشند.
به همین دلیل، بهتر است بیمار در مرحله حاد استراحت مناسب داشته باشد، از رانندگی و فعالیتهای خطرناک هنگام سرگیجه خودداری کند و پس از کاهش علائم حاد، در صورت باقی ماندن مشکلات تعادلی، تحت ارزیابی و در صورت نیاز توانبخشی قرار گیرد.
چه زمانی باید برای بررسی تخصصی مراجعه کرد؟
در صورت بروز سرگیجه شدید و ناگهانی، بهخصوص اگر برای اولین بار اتفاق افتاده باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
همچنین مراجعه و بررسی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند اگر:
- سرگیجه پس از چند روز بهتر نشود یا تشدید شود.
- کاهش شنوایی جدید یا ناگهانی ایجاد شود.
- وزوز گوش یا احساس پری گوش همراه سرگیجه وجود داشته باشد.
- مشکلات تعادل برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند.
- حملات سرگیجه مکرر شوند.
- علائم عصبی همراه با سرگیجه ایجاد شود.
ارزیابی میتواند بر اساس شرایط بیمار شامل معاینه گوش، شنواییسنجی، ارزیابی وستیبولار و در صورت نیاز تصویربرداری یا ارجاع به متخصص گوش و حلق و بینی یا نورولوژی باشد.
جمعبندی
لابیرنتیت یک بیماری التهابی گوش داخلی است که میتواند هم سیستم تعادلی و هم سیستم شنوایی را تحت تأثیر قرار دهد . به همین دلیل، سرگیجه شدید، عدم تعادل، تهوع و در برخی بیماران کاهش شنوایی و وزوز گوش از علائم مهم آن هستند.
در بسیاری از موارد، زمینه بیماری ویروسی است و درمان بر کنترل علائم و اجازه دادن به روند طبیعی بهبود و جبران وستیبولار متمرکز میشود. در صورت وجود عفونت باکتریایی، درمان اختصاصی ضروری است. مصرف داروهای سرکوبکننده وستیبولار نیز معمولاً باید کوتاهمدت باشد تا روند جبران تعادل مختل نشود.
در صورت باقی ماندن مشکلات تعادلی، توانبخشی وستیبولار میتواند بخش مهمی از روند بازگشت عملکرد باشد. همچنین اگر کاهش شنوایی باقی بماند، ارزیابی شنوایی برای تعیین بهترین راهکار توانبخشی اهمیت دارد.
نکته مهمتر از همه این است که هر سرگیجهای لابیرنتیت نیست. سرگیجه ناگهانی همراه با علائم عصبی یا کاهش شنوایی ناگهانی باید جدی گرفته شود و ممکن است نیازمند ارزیابی فوری پزشکی باشد.
نوشنوا با تمرکز بر آگاهی علمی در حوزه شنوایی و تعادل، تلاش میکند اطلاعات پزشکی را به زبان دقیق و قابلفهم در اختیار مخاطبان قرار دهد؛ با این حال، تشخیص و درمان بیماریهای گوش داخلی و سیستم وستیبولار باید بر اساس ارزیابی فردی توسط پزشک و متخصص مربوطه انجام شود.


