سرگیجههای ناگهانی و چرخشی، احساس پری یا فشار در گوش، وزوز گوش و افت شنوایی نوسانی از مهمترین علائمی هستند که میتوانند در بیماری منییر (Ménière’s Disease) مشاهده شوند. با این حال، این علائم مختص بیماری منییر نیستند و ممکن است در اختلالات دیگری مانند میگرن دهلیزی، نوریت وستیبولار، نوروم آکوستیک یا سایر بیماریهای گوش داخلی نیز دیده شوند. به همین دلیل، تشخیص دقیق بیماری منییر تنها بر اساس علائم بیمار امکانپذیر نیست و معمولاً به مجموعهای از ارزیابیهای بالینی، شنواییشناسی و آزمونهای تخصصی نیاز دارد.
یکی از ارزشمندترین آزمونهای الکتروفیزیولوژیک برای بررسی عملکرد حلزون گوش، تست الکتروکوکلئوگرافیElectrocochleography یا ECochG است. این آزمون میتواند شواهدی از وجود هیدروپس اندولنفاتیک(Endolymphatic Hydrops) ارائه دهد و در کنار شرح حال، ادیومتری، آزمونهای تعادلی و یافتههای تصویربرداری، به متخصص در تشخیص بیماری منییر کمک کند.
در این مقاله از دپارتمان علمی نوشنوا، با عملکرد تست ECochG ، نحوه انجام آن، تفسیر نتایج، کاربردهای بالینی و محدودیتهای این آزمون آشنا خواهیم شد.
تست ECochG چیست؟
الکتروکوکلئوگرافی (Electrocochleography) یا ECochG یک آزمون الکتروفیزیولوژیک است که پاسخهای الکتریکی ایجادشده در حلزون گوش (Cochlea) و بخش ابتدایی عصب شنوایی (Auditory Nerve) را در پاسخ به محرکهای صوتی ثبت میکند.
زمانی که یک صدای کلیک یا تون به گوش ارسال میشود، سلولهای مویی حلزون و رشتههای ابتدایی عصب شنوایی سیگنالهای الکتریکی بسیار کوچکی تولید میکنند. این سیگنالها توسط الکترودهای حساس ثبت شده و به شکل امواج قابل تحلیل روی دستگاه نمایش داده میشوند.
برخلاف تستهای رفتاری شنوایی، ECochG یک آزمون عینی است؛ یعنی نتیجه آن به همکاری فعال، پاسخ گفتاری یا قضاوت ذهنی بیمار وابسته نیست و بر اساس پاسخهای الکتریکی واقعی گوش داخلی تفسیر میشود.
پاسخهای الکتریکی مهم در تست ECochG
در تست ECochG سه پاسخ اصلی ثبت میشود که هر کدام اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد گوش داخلی ارائه میکنند.
۱ . میکروفونیک حلزونی (Cochlear Microphonic – CM)
این پاسخ عمدتاً توسط سلولهای مویی خارجی (Outer Hair Cells) ایجاد میشود و عملکرد این سلولها را نشان میدهد.
۲. پتانسیل تجمعی (Summating Potential – SP)
پتانسیل SP یک پاسخ مستقیم (DC) است که عمدتاً از فعالیت سلولهای مویی داخلی و ویژگیهای مکانیکی حلزون ناشی میشود. مهمترین پارامتری که در بررسی بیماری منییر مورد توجه قرار میگیرد، همین پاسخ است.
۳. پتانسیل عمل (Action Potential – AP)
این پاسخ نشاندهنده تخلیه همزمان رشتههای عصب شنوایی است و معادل موج I در آزمون ABR محسوب میشود.
چگونه ECochG به تشخیص بیماری منییر کمک میکند؟
اساس آسیبشناسی بیماری منییر، افزایش غیرطبیعی حجم مایع اندولنف در گوش داخلی است؛ وضعیتی که به آن هیدروپس اندولنفاتیک (Endolymphatic Hydrops) گفته میشود.
در این شرایط، تغییرات ایجادشده در فشار و مکانیک مایعات گوش داخلی باعث تغییر عملکرد طبیعی حلزون میشود. این تغییرات میتوانند پاسخهای الکتریکی ثبتشده توسط ECochG را نیز تحت تأثیر قرار دهند و معمولاً موجب افزایش دامنه پتانسیل SPنسبت به APشوند.
به همین دلیل، مهمترین شاخصی که در تست ECochG بررسی میشود، نسبت SP/AP است.
در بسیاری از مراکز، افزایش این نسبت به بیش از حدود ۰٫۴ میتواند به نفع وجود هیدروپس اندولنفاتیک باشد؛ هرچند مقدار دقیق این شاخص به نوع دستگاه، الکترود مورد استفاده و پروتکل ثبت بستگی دارد.
لازم به تأکید است که افزایش نسبت SP/AP به تنهایی به معنای تشخیص قطعی بیماری منییر نیست و باید در کنار سایر یافتههای بالینی تفسیر شود.
آیا تست ECochG به تنهایی بیماری منییر را تشخیص میدهد؟
خیر.
امروزه تشخیص بیماری منییر بر اساس معیارهای بالینی انجمن بینالمللی Bárány Society انجام میشود و تست ECochG به عنوان یک آزمون کمکی در کنار سایر ارزیابیها مورد استفاده قرار میگیرد.
به عبارت دیگر، نتیجه غیرطبیعی ECochG میتواند احتمال وجود هیدروپس اندولنفاتیک را افزایش دهد، اما تشخیص نهایی بیماری منییر تنها بر اساس این آزمون انجام نمیشود.
آیا طبیعی بودن ECochG بیماری منییر را رد میکند؟
پاسخ این سؤال نیز خیر است.
یکی از نکات مهم درباره ECochG این است که طبیعی بودن نتیجه آزمون لزوماً بیماری منییر را رد نمیکند.
در مراحل اولیه بیماری یا در فاصله بین حملات، ممکن است تغییرات گوش داخلی هنوز به اندازهای نباشند که در ECochG قابل ثبت باشند. به همین دلیل، پزشک یا ادیولوژیست نتایج ECochG را همواره در کنار شرح حال بیمار، ادیومتری، آزمونهای تعادلی و در صورت نیاز تصویربرداری MRI تفسیر میکند.
نسبت SP/AP چگونه تفسیر میشود؟
در یک گوش طبیعی، دامنه پاسخ SP نسبت به AP کوچک است.
در بسیاری از پروتکلهای بالینی:
- نسبت کمتر از حدود ۰٫۴ طبیعی تلقی میشود.
- افزایش این نسبت میتواند به نفع وجود هیدروپس اندولنفاتیک باشد.
- برخی مراکز علاوه بر نسبت دامنه، Area Ratio یا نسبت مساحت پاسخها را نیز برای افزایش دقت تشخیص بررسی میکنند.
از آنجا که مقادیر مرجع در دستگاههای مختلف متفاوت است، تفسیر نهایی باید توسط متخصص انجام شود.
تست ECochG چگونه انجام میشود؟
تست ECochG معمولاً بین ۲۰ تا ۳۰ دقیقه زمان میبرد و در بیشتر مراکز به روش Extratympanic انجام میشود که روشی غیرتهاجمی و کمعارضه است.
مراحل انجام آزمون عبارتاند از:
۱ . آمادهسازی بیمار
بیمار در محیطی آرام روی تخت یا صندلی مخصوص قرار میگیرد و لازم است در طول آزمون آرام و بدون حرکت باشد.
۲ . قرار دادن الکترودها
یک الکترود اختصاصی در داخل مجرای گوش و در نزدیکی پرده گوش قرار داده میشود. الکترودهای مرجع نیز روی پیشانی یا لاله گوش نصب میشوند.
۳ . ارسال محرک صوتی
از طریق پروب داخل گوش، محرکهای صوتی مانند کلیک یا Tone Burst با شدت مشخص ارسال میشوند.
۴. ثبت پاسخها
دستگاه پاسخهای الکتریکی حلزون و عصب شنوایی را ثبت کرده و نسبت SP/AP و سایر پارامترهای مورد نیاز را محاسبه میکند.
کاربردهای بالینی تست ECochG
اگرچه شناختهشدهترین کاربرد ECochG بررسی بیماران مشکوک به بیماری منییر است، اما این آزمون در شرایط دیگری نیز میتواند اطلاعات ارزشمندی ارائه دهد.
از مهمترین کاربردهای آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کمک به ارزیابی بیماران مشکوک به هیدروپس اندولنفاتیک و بیماری منییر
- کمک به افتراق برخی اختلالات گوش داخلی از یکدیگر
- بررسی دقیقتر عملکرد حلزون گوش
- کمک به شناسایی موج I در آزمون ABR در برخی بیماران
- پایش عملکرد حلزون در برخی جراحیهای گوش داخلی و عصب شنوایی
- کمک به ارزیابی برخی بیماران مبتلا به سندرم پارگی مجرای نیمدایرهای فوقانی (SSCD) در کنار سایر آزمونهای تخصصی
مزایای تست ECochG
این آزمون مزایای متعددی دارد که آن را به یکی از ابزارهای ارزشمند شنواییشناسی تبدیل کرده است:
- آزمونی Objective و مستقل از پاسخ بیمار
- ارزیابی مستقیم عملکرد الکتریکی حلزون گوش
- کمک به بررسی احتمال وجود هیدروپس اندولنفاتیک
- روشی ایمن و کمتهاجمی در روش Extratympanic
- امکان استفاده در کنار سایر آزمونهای تخصصی برای افزایش دقت تشخیص
محدودیتهای تست ECochG
مانند هر آزمون تشخیصی دیگر، ECochG نیز محدودیتهایی دارد و نباید به تنهایی مبنای تصمیمگیری قرار گیرد.
از جمله محدودیتهای این آزمون میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- حساسیت و ویژگی آزمون در همه بیماران یکسان نیست.
- ممکن است در مراحل اولیه بیماری منییر نتیجه طبیعی باشد.
- مقادیر طبیعی SP/AP در دستگاهها و پروتکلهای مختلف متفاوت است.
- نتیجه آزمون باید همراه با شرح حال، ادیومتری، آزمونهای وستیبولار و تصویربرداری تفسیر شود.
ECochG در کنار سایر آزمونهای تشخیصی
در ارزیابی بیماران مبتلا به سرگیجه یا مشکوک به بیماری منییر، معمولاً هیچ آزمونی به تنهایی کافی نیست.
متخصص ممکن است بسته به شرایط بیمار، علاوه بر ECochG ، از آزمونهای زیر نیز استفاده کند:
- ادیومتری
- تمپانومتری
- VNG
- VEMP
- MRI برای رد سایر بیماریهای گوش داخلی و مسیر شنوایی
ترکیب نتایج این آزمونها، دقت تشخیص را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.
چه افرادی بهتر است تست ECochG انجام دهند؟
پزشک ممکن است انجام این آزمون را برای افراد زیر توصیه کند:
- افرادی که دچار حملات مکرر سرگیجه چرخشی هستند.
- بیمارانی که افت شنوایی نوسانی دارند.
- افرادی که احساس پری یا فشار در یک گوش را تجربه میکنند.
- بیماران مبتلا به وزوز گوش همراه با سرگیجه.
- افرادی که پزشک احتمال بیماری منییر یا سایر اختلالات گوش داخلی را مطرح کرده است.
جمعبندی
تست الکتروکوکلئوگرافی یکی از مهمترین آزمونهای الکتروفیزیولوژیک برای بررسی عملکرد حلزون گوش و ارزیابی احتمال وجود هیدروپس اندولنفاتیک است. اگرچه این آزمون به تنهایی بیماری منییر را تشخیص یا رد نمیکند، اما در کنار شرح حال، ادیومتری، آزمونهای وستیبولار و تصویربرداری، اطلاعات ارزشمند و قابل اعتمادی در اختیار متخصص قرار میدهد و میتواند دقت تشخیص را افزایش دهد.
در کلینیک تخصصی شنواییشناسی نوشنوا، ارزیابی بیماران مبتلا به سرگیجه، وزوز گوش و اختلالات شنوایی با استفاده از تجهیزات پیشرفته و بر اساس پروتکلهای علمی روز انجام میشود. آزمونهایی مانند ECochG، VNG، VEMP، ABR و سایر تستهای تخصصی به متخصصان کمک میکنند تا علت علائم بیمار را با دقت بیشتری بررسی کرده و مناسبترین مسیر درمان و پیگیری را انتخاب کنند.
اگر دچار سرگیجههای ناگهانی، وزوز گوش، احساس پری در گوش یا افت شنوایی نوسانی هستید، مراجعه به مراکز تخصصی شنواییشناسی و انجام ارزیابیهای لازم میتواند گام مهمی در تشخیص بهموقع و مدیریت مؤثر بیماریهای گوش داخلی باشد.
